Boswellia ameero
กำยานเฉพาะถิ่นแห่งเกาะโซโคตรา
Boswellia ameero Balf.f. เป็นพืชในวงศ์ Burseraceae หรือวงศ์เดียวกับกำยาน (Frankincense) และมดยอบ (Myrrh) จัดอยู่ในสกุล Boswellia และเป็นหนึ่งในพืชกำยานที่มีถิ่นกำเนิดจำกัดอยู่บน เกาะโซโคตรา (Socotra) ประเทศเยเมนเท่านั้น
ชื่อวิทยาศาสตร์ที่ได้รับการยอมรับในปัจจุบันคือ Boswellia ameero Balf.f. โดยมีการตีพิมพ์คำบรรยายทางพฤกษศาสตร์ครั้งแรกในปี ค.ศ. 1882 ใน Proceedings of the Royal Society of Edinburgh ปัจจุบัน Plants of the World Online ของ Royal Botanic Gardens, Kew ยังคงยอมรับชื่อนี้เป็นชื่อชนิดที่ถูกต้อง
ถิ่นกำเนิด
Boswellia ameero เป็นพืช เฉพาะถิ่น (endemic species) ของเกาะโซโคตรา ซึ่งมีชื่อเสียงระดับโลกในด้านความหลากหลายของพืชเฉพาะถิ่น
ต้นชนิดนี้พบในพื้นที่แห้งแล้งและป่าที่ผลัดใบบางส่วน โดยข้อมูลสมัยใหม่ระบุว่า B. ameero เป็นหนึ่งในกลุ่ม Boswellia ที่หยั่งรากและเติบโตบนพื้นดิน ต่างจาก Boswellia บางชนิดของโซโคตราที่ปรับตัวขึ้นตามหน้าผาหินปูน
สิ่งที่น่าสนใจคือ B. ameero มีความสัมพันธ์กับพื้นที่สูงของโซโคตรา งานศึกษาทางนิเวศวิทยาพบว่าประชากรส่วนใหญ่สัมพันธ์กับพื้นที่หินแกรนิต และเป็นหนึ่งใน Boswellia เพียงไม่กี่ชนิดที่สามารถขยายขึ้นไปสู่ระบบนิเวศภูเขาได้
ลักษณะเด่นของดอก
หนึ่งในลักษณะที่สะดุดตาของ Boswellia ameero คือ สีของดอก
ดอกสามารถแตกต่างกันตามประชากร บางพื้นที่มีดอก สีชมพูสด ขณะที่บางประชากรมีดอก สีชมพูอ่อน ทำให้ B. ameero มีลักษณะโดดเด่นเมื่อเทียบกับภาพจำของต้นกำยานหลายชนิดที่มักพบดอกในโทนสีขาวหรือครีม
เรซินของ Boswellia ameero
เช่นเดียวกับสมาชิกหลายชนิดในสกุล Boswellia ต้น B. ameero สามารถให้ เรซิน (resin) และมีรายงานว่ามีการนำเรซินมาใช้ในบางพื้นที่
อย่างไรก็ตาม ไม่ควรตีความว่าเรซินของ B. ameero คือกำยานการค้าที่พบทั่วไปในตลาดโลก เพราะกำยานเชิงพาณิชย์ที่เราคุ้นเคยมักมาจาก Boswellia ชนิดอื่น เช่น B. sacra, B. serrata, B. papyrifera หรือ B. frereana
ดังนั้นคุณค่าที่โดดเด่นของ B. ameero จึงไม่ได้อยู่เพียงเรื่องเรซิน แต่ยังอยู่ที่ ความเป็นพืชเฉพาะถิ่นและความสำคัญด้านความหลากหลายทางชีวภาพของโซโคตรา
สถานะการอนุรักษ์
ข้อมูลที่ Wikipedia อ้างอิงจาก IUCN จัด Boswellia ameero อยู่ในสถานะ Vulnerable (VU) — มีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์
ปัญหาสำคัญคือประชากรของต้นไม้มีลักษณะกระจัดกระจาย พบต้นอายุมากจำนวนมาก ขณะที่การเกิดและการตั้งตัวของต้นรุ่นใหม่เกิดขึ้นไม่บ่อย รวมถึงมีความกังวลต่อการเสื่อมโทรมของถิ่นอาศัย
ประเด็นนี้ทำให้ B. ameero เป็นตัวอย่างที่ดีว่า การอนุรักษ์ Frankincense ไม่ได้หมายถึงเพียงการรักษาแหล่งผลิตเรซิน แต่หมายถึงการรักษา ความหลากหลายทางพันธุกรรมของสกุล Boswellia ทั้งหมด
Boswellia ameero กับความพิเศษของ Socotra
โซโคตราเป็นเสมือนห้องทดลองทางวิวัฒนาการตามธรรมชาติที่แยกตัวออกจากแผ่นดินใหญ่เป็นเวลายาวนาน จึงเกิดพืชเฉพาะถิ่นจำนวนมาก และสกุล Boswellia เป็นหนึ่งในตัวอย่างสำคัญ
งานสำรวจสมัยใหม่พบ Boswellia เฉพาะถิ่นหลายชนิดบนหมู่เกาะโซโคตรา โดยแต่ละชนิดปรับตัวเข้ากับสภาพภูมิประเทศแตกต่างกัน ตั้งแต่ที่ราบ พื้นที่แกรนิต ไปจนถึงหน้าผาหินปูนเกือบตั้งฉาก
Boswellia ameero จึงไม่ใช่เพียง “ต้นกำยานอีกหนึ่งชนิด”
แต่มันคือส่วนหนึ่งของเรื่องราววิวัฒนาการของ Frankincense แห่งเกาะ Socotra และเป็นทรัพยากรพันธุกรรมที่ควรได้รับการศึกษาและอนุรักษ์ไว้สำหรับอนาคต
PÍTI™ Frankincense Garden
รวบรวม ศึกษา และเรียนรู้ความหลากหลายของพืชตระกูล Burseraceae
เพราะการอนุรักษ์กำยาน เริ่มต้นจากการรู้จักว่า “Boswellia” ไม่ได้มีเพียงชนิดเดียว
Save Frankincense Thailand™
From Trees. From Tradition. From Thailand.
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น